{"id":24863,"date":"2026-06-19T08:36:54","date_gmt":"2026-06-19T07:36:54","guid":{"rendered":"https:\/\/voranews.al\/?p=24863"},"modified":"2026-06-19T08:36:56","modified_gmt":"2026-06-19T07:36:56","slug":"nasa-vezhgon-me-rreze-x-vrimen-e-pare-te-zeze-te-fotografuar-ndonjehere-nga-njerezimi-zbulon-detaje-mahnitese","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/voranews.al\/?p=24863","title":{"rendered":"NASA v\u00ebzhgon me rreze X vrim\u00ebn e par\u00eb t\u00eb zez\u00eb t\u00eb fotografuar ndonj\u00ebher\u00eb nga njer\u00ebzimi, zbulon detaje mahnit\u00ebse"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image\"><a href=\"https:\/\/javanews.al\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/IMG_1399.webp\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/javanews.al\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/IMG_1399-750x375.webp\" alt=\"\"\/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/www.facebook.com\/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fjavanews.al%2Fnasa-vezhgon-me-rreze-x-vrimen-e-pare-te-zeze-te-fotografuar-ndonjehere-nga-njerezimi-zbulon-detaje-mahnitese%2F\"><\/a><a href=\"https:\/\/twitter.com\/intent\/tweet?text=NASA%20v%C3%ABzhgon%20me%20rreze%20X%20vrim%C3%ABn%20e%20par%C3%AB%20t%C3%AB%20zez%C3%AB%20t%C3%AB%20fotografuar%20ndonj%C3%ABher%C3%AB%20nga%20njer%C3%ABzimi%2C%20zbulon%20detaje%20mahnit%C3%ABse&amp;url=https%3A%2F%2Fjavanews.al%2Fnasa-vezhgon-me-rreze-x-vrimen-e-pare-te-zeze-te-fotografuar-ndonjehere-nga-njerezimi-zbulon-detaje-mahnitese%2F\"><\/a><a href=\"mailto:?subject=NASA%20v%C3%ABzhgon%20me%20rreze%20X%20vrim%C3%ABn%20e%20par%C3%AB%20t%C3%AB%20zez%C3%AB%20t%C3%AB%20fotografuar%20ndonj%C3%ABher%C3%AB%20nga%20njer%C3%ABzimi%2C%20zbulon%20detaje%20mahnit%C3%ABse&amp;body=https%3A%2F%2Fjavanews.al%2Fnasa-vezhgon-me-rreze-x-vrimen-e-pare-te-zeze-te-fotografuar-ndonjehere-nga-njerezimi-zbulon-detaje-mahnitese%2F\"><\/a><a href=\"https:\/\/api.whatsapp.com\/send?text=NASA%20v%C3%ABzhgon%20me%20rreze%20X%20vrim%C3%ABn%20e%20par%C3%AB%20t%C3%AB%20zez%C3%AB%20t%C3%AB%20fotografuar%20ndonj%C3%ABher%C3%AB%20nga%20njer%C3%ABzimi%2C%20zbulon%20detaje%20mahnit%C3%ABse%0Ahttps%3A%2F%2Fjavanews.al%2Fnasa-vezhgon-me-rreze-x-vrimen-e-pare-te-zeze-te-fotografuar-ndonjehere-nga-njerezimi-zbulon-detaje-mahnitese%2F\"><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00eb dh\u00ebnat e reja kan\u00eb zbuluar nj\u00eb rrjedh\u00eb komplekse dhe jasht\u00ebzakonisht dinamike t\u00eb materies, e cila rezulton t\u00eb jet\u00eb shum\u00eb m\u00eb aktive sesa mendohej m\u00eb par\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Vrima e par\u00eb e zez\u00eb e fotografuar ndonj\u00ebher\u00eb nga njer\u00ebzimi \u00ebsht\u00eb rikthyer n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb v\u00ebmendjes s\u00eb komunitetit shkencor. Astronom\u00ebt q\u00eb p\u00ebrdorin Observatorin me Rreze X Chandra t\u00eb NASA-s kan\u00eb realizuar imazhin m\u00eb t\u00eb detajuar deri m\u00eb tani t\u00eb rrjedhave gjigante t\u00eb materies q\u00eb shp\u00ebrthejn\u00eb nga vrima e zez\u00eb supermasive M87*, e vendosur n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb galaktik\u00ebs Messier 87.<\/p>\n\n\n\n<p>M87* hyri n\u00eb histori n\u00eb vitin 2019, kur u b\u00eb vrima e par\u00eb e zez\u00eb q\u00eb u fotografua drejtp\u00ebrdrejt. Ajo ndodhet rreth 55 milion\u00eb vite drit\u00eb larg Tok\u00ebs dhe ka nj\u00eb mas\u00eb t\u00eb barabart\u00eb me af\u00ebrsisht 6.5 miliard\u00eb her\u00eb mas\u00ebn e Diellit.<\/p>\n\n\n\n<p>Sipas shkenc\u00ebtar\u00ebve, M87* thith gazin dhe pluhurin q\u00eb bien drejt saj. Nj\u00eb pjes\u00eb e k\u00ebtij materiali kanalizohet drejt poleve t\u00eb vrim\u00ebs s\u00eb zez\u00eb dhe hidhet n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb me shpejt\u00ebsi q\u00eb afrohen me at\u00eb t\u00eb drit\u00ebs, duke krijuar rryma gjigante materieje q\u00eb shtrihen p\u00ebr mij\u00ebra vite drit\u00eb.<br>K\u00ebto rryma jan\u00eb v\u00ebzhguar edhe m\u00eb par\u00eb n\u00eb gjat\u00ebsi vale t\u00eb ndryshme, p\u00ebrfshir\u00eb drit\u00ebn e dukshme dhe at\u00eb infra t\u00eb kuqe. Megjithat\u00eb, v\u00ebzhgimet e reja me rreze X ofrojn\u00eb pamjen m\u00eb t\u00eb detajuar t\u00eb tyre deri m\u00eb sot.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00eb dh\u00ebnat tregojn\u00eb se rrjedha e materialit \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb komplekse dhe m\u00eb dinamike sesa ishte menduar m\u00eb par\u00eb. Udh\u00ebheq\u00ebsja e studimit, Camille Poitras, deklaroi se ndryshime n\u00eb k\u00ebto rryma ishin v\u00ebrejtur edhe m\u00eb par\u00eb, por kurr\u00eb me k\u00ebt\u00eb nivel detajesh n\u00eb spektrin e rrezeve X.<\/p>\n\n\n\n<p>Fal\u00eb imazheve t\u00eb reja, strukturat q\u00eb m\u00eb par\u00eb dukeshin t\u00eb mbivendosura tani mund t\u00eb dallohen qart\u00eb, duke u mund\u00ebsuar studiuesve t\u00eb ndjekin evolucionin e tyre p\u00ebrgjat\u00eb m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb dekade v\u00ebzhgimesh.<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb nga zbulimet m\u00eb interesante ishte fakti se disa struktura dukeshin sikur l\u00ebviznin me shpejt\u00ebsi pes\u00eb her\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe se ajo e drit\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p>Shkenc\u00ebtar\u00ebt sqarojn\u00eb se kjo nuk \u00ebsht\u00eb fizikisht e mundur. Sipas \u2018Teoria e Relativitetit Special\u2019, asnj\u00eb objekt me mas\u00eb nuk mund t\u00eb udh\u00ebtoj\u00eb me shpejt\u00ebsin\u00eb e drit\u00ebs ose m\u00eb shpejt. Fenomeni i v\u00ebzhguar \u00ebsht\u00eb nj\u00eb iluzion optik i njohur si \u201cl\u00ebvizje superluminale\u201d, q\u00eb ndodh kur materiali l\u00ebviz pothuajse me shpejt\u00ebsin\u00eb e drit\u00ebs dhe drejtohet n\u00eb k\u00ebnd t\u00eb favorsh\u00ebm drejt Tok\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u00ebzhgimet e reja p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb hap t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm drejt kuptimit t\u00eb proceseve fizike q\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb pas k\u00ebtyre rrymave gjigante dhe m\u00ebnyr\u00ebs se si grimcat p\u00ebrshpejtohen n\u00eb energji dhe shpejt\u00ebsi kaq ekstreme.<\/p>\n\n\n\n<p>Shkenc\u00ebtar\u00ebt theksojn\u00eb se k\u00ebto rryma jan\u00eb nd\u00ebr mekanizmat kryesor\u00eb p\u00ebrmes t\u00eb cil\u00ebve vrimat e zeza supermasive transferojn\u00eb energji n\u00eb mjedisin p\u00ebrreth, duke ndikuar drejtp\u00ebrdrejt n\u00eb formimin dhe evolucionin e galaktikave q\u00eb i strehojn\u00eb ato.<\/p>\n\n\n\n<p>Astrofizikani Gerrit Schellenberger vler\u00ebsoi se rezultatet e reja tregojn\u00eb aft\u00ebsin\u00eb unike t\u00eb observatorit Chandra p\u00ebr t\u00eb ndjekur evolucionin e fenomeneve m\u00eb ekstreme kozmike n\u00eb periudha t\u00eb gjata kohore.<\/p>\n\n\n\n<p>Sipas tij, k\u00ebto v\u00ebzhgime ndihmojn\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebt t\u00eb kuptojn\u00eb m\u00eb mir\u00eb se si energjia e \u00e7liruar pran\u00eb nj\u00eb vrime t\u00eb zez\u00eb supermasive transportohet p\u00ebrmes rrymave t\u00eb saj dhe ndikon n\u00eb struktur\u00ebn e galaktik\u00ebs p\u00ebrreth.<br>Studimi u prezantua n\u00eb takimin e 248-t\u00eb t\u00eb \u2018American Astronomical Society\u2019, nd\u00ebrsa rezultatet e tij jan\u00eb publikuar gjithashtu si paraprint n\u00eb platform\u00ebn arXiv.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00eb dh\u00ebnat e reja kan\u00eb zbuluar nj\u00eb rrjedh\u00eb komplekse dhe jasht\u00ebzakonisht dinamike t\u00eb materies, e cila rezulton t\u00eb jet\u00eb shum\u00eb m\u00eb aktive sesa mendohej m\u00eb par\u00eb. Vrima e par\u00eb e zez\u00eb e fotografuar ndonj\u00ebher\u00eb nga njer\u00ebzimi \u00ebsht\u00eb rikthyer n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb v\u00ebmendjes s\u00eb komunitetit shkencor. Astronom\u00ebt q\u00eb p\u00ebrdorin Observatorin me Rreze X Chandra t\u00eb NASA-s &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[30],"tags":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/voranews.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24863"}],"collection":[{"href":"https:\/\/voranews.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/voranews.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/voranews.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/voranews.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24863"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/voranews.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24863\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24864,"href":"https:\/\/voranews.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24863\/revisions\/24864"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/voranews.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24863"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/voranews.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24863"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/voranews.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24863"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}