{"id":6997,"date":"2021-03-29T16:21:19","date_gmt":"2021-03-29T15:21:19","guid":{"rendered":"https:\/\/voranews.al\/?p=6997"},"modified":"2021-03-29T16:21:25","modified_gmt":"2021-03-29T15:21:25","slug":"sa-kohe-do-te-duhet-per-te-vaksinuar-gjithe-boten-kunder-covid-19","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/voranews.al\/?p=6997","title":{"rendered":"Sa koh\u00eb do t\u00eb duhet p\u00ebr t\u00eb vaksinuar gjith\u00eb bot\u00ebn kund\u00ebr Covid-19?"},"content":{"rendered":"\n<p>Brenda vet\u00ebm disa muajsh, kompanit\u00eb farmaceutike kan\u00eb prodhuar qindra miliona doza t\u00eb vaksin\u00ebs Covid-19. Por bota ka nevoj\u00eb p\u00ebr miliarda doza, dhe sa m\u00eb shpejt q\u00eb t\u00eb jet\u00eb e mundur. Kompanit\u00eb thon\u00eb se kan\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb prodhojn\u00eb mjaftuesh\u00ebm vaksina, p\u00ebr t\u00eb imunizuar shumic\u00ebn e popullsis\u00eb s\u00eb bot\u00ebs deri n\u00eb fund t\u00eb k\u00ebtij viti.<\/p>\n\n\n\n<p>Por ky afat, nuk merr parasysh vonesat politike n\u00eb shp\u00ebrndarjen e tyre, si p\u00ebr shembull vendet q\u00eb vendosin kontroll mbi eksportet, apo faktin q\u00eb shumica e dozave po shkon n\u00eb vendet m\u00eb t\u00eb pasura. Kjo situat\u00eb, po nxit nj\u00eb fushat\u00eb q\u00eb k\u00ebrkon heqjen p\u00ebrkoh\u00ebsisht dor\u00eb nga e drejta e pron\u00ebsis\u00eb intelektuale, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb prodhuesit n\u00eb vendet e varfra t\u2019i prodhojn\u00eb vet\u00eb dhe sa m\u00eb shpejt vaksinat anti\u2013Covid.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Sa vaksina mund t\u00eb prodhoj\u00eb bota k\u00ebt\u00eb vit?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Industria farmaceutike, e p\u00ebrbashk\u00ebt me shum\u00eb sektor\u00eb industrial\u00eb, nuk e tregon kapacitetin e saj t\u00eb prodhimit, thot\u00eb Rasmus Hansen, shefi ekzekutiv i \u201cAirfinity\u201d, nj\u00eb kompani analitike me baz\u00eb n\u00eb Lond\u00ebr q\u00eb p\u00ebrpilon t\u00eb dh\u00ebnat mbi k\u00ebt\u00eb industrin\u00eb. Por ai parashikon q\u00eb rritja e vaksinave, ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb jet\u00eb \u201ceksponenciale\u201d gjat\u00eb muajve t\u00eb ardhsh\u00ebm.<\/p>\n\n\n\n<p>Sipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb \u201cAirfinity\u201d, rreth 413 milion doza vaksinash anti\u2013Covid-19 ishin prodhuar deri n\u00eb fillim t\u00eb k\u00ebtij muaji. Kompania parashikon q\u00eb kjo shif\u00ebr t\u00eb arrij\u00eb n\u00eb 9.5 miliard\u00eb doza n\u00eb fund t\u00eb k\u00ebtij viti.<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb shif\u00ebr edhe m\u00eb e madhe u parashikua jav\u00ebn e kaluar n\u00eb nj\u00eb analiz\u00eb t\u00eb \u201cGlobal HealthInnovation Center\u201d n\u00eb Universitetin Djuk n\u00eb Durham, Karolina e Veriut. Studiuesit e qendr\u00ebs,grumbulluan parashikimet e b\u00ebra publike nga prodhuesit e vaksinave, duke arritur n\u00eb shifr\u00ebn 12 miliard\u00eb doza deri n\u00eb fund t\u00eb 2021-it.<\/p>\n\n\n\n<p>Por Andrea Tejlor, q\u00eb drejtoi studimin n\u00eb Universitetin Duke, thot\u00eb se k\u00ebto shifra ka m\u00eb shum\u00eb t\u00eb ngjar\u00eb q\u00eb t\u00eb arrihen n\u00eb fundin e vitit 2022. Kjo pasi prodhimi i vaksinave, mund t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 200 p\u00ebrb\u00ebr\u00ebs individual\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt shpesh prodhohen n\u00eb vende t\u00eb ndryshme.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00ebtu p\u00ebrfshihen flakon\u00ebt prej qelqi, filtrat, rr\u00ebshira, etj. \u201cN\u00ebse ndonj\u00eb prej tyre vonohet, at\u00ebher\u00eb kjo mund t\u00eb prish\u00eb t\u00eb gjith\u00eb procesin\u201d- thot\u00eb Ri\u00e7ard Hachet, kreu ekzekutiv i Koalicionit p\u00ebr Inovacionet dhe Gatishm\u00ebris\u00eb Epidemike, nj\u00eb organizat\u00eb jo-qeveritare me seli n\u00eb Oslo t\u00eb Norvegjis\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>A mund t\u00eb punojn\u00eb kompanit\u00eb s\u00eb bashku, p\u00ebr t\u2019i prodhuar m\u00eb shpejt vaksinat?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ato po e b\u00ebjn\u00eb tashm\u00eb k\u00ebt\u00eb gj\u00eb. K\u00ebshtu kompania \u201cMerck\u201d, me seli n\u00eb Nju Xhersi po prodhon vaksina p\u00ebr rivalen e saj \u201cJohnson &amp; Johnson\u201d. Dy kompani t\u00eb tjera t\u00eb m\u00ebdha GSK me qend\u00ebr n\u00eb Lond\u00ebr dhe Novartis n\u00eb Bazel t\u00eb Zvicr\u00ebs, jan\u00eb duke prodhuar p\u00ebrkat\u00ebsisht 100 milion dhe 250 milion doza t\u00eb vaksin\u00ebs p\u00ebr llogari t\u00eb kompanis\u00eb \u201cCurevac\u201d, me qend\u00ebr n\u00eb Tybingen t\u00eb Gjermanis\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb shkall\u00eb e till\u00eb e bashk\u00ebpunimit midis korporatave shum\u00ebkomb\u00ebshe \u00ebsht\u00eb e pashembullt.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, jan\u00eb n\u00ebnshkruar shum\u00eb marr\u00ebveshje t\u00eb tjera. P\u00ebr shembull, francezja \u201cSanofi\u201d, me seli n\u00eb Paris, ka nj\u00eb kontrat\u00eb me kompanin\u00eb \u201cBioNTech\u201d me seli n\u00eb Mainc t\u00eb Gjermanis\u00eb,p\u00ebr t\u00eb prodhuar n\u00eb nj\u00eb faz\u00eb m\u00eb t\u00eb von\u00eb 125 milion doza t\u00eb vaksin\u00ebs Pfizer \u2013 BioNTech.<\/p>\n\n\n\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb \u201dSanofi\u201d, ka nj\u00eb kontrat\u00eb p\u00ebr t\u00eb paketuar miliona doza t\u00eb k\u00ebsaj vaksine.<\/p>\n\n\n\n<p>Por marr\u00ebveshjet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb prodhimit jan\u00eb negociuar nga \u201cAstraZeneca\u201d, me seli n\u00eb Kembrixh t\u00eb Britanis\u00eb s\u00eb Madhe, e cila ka kontraktuar 25 kompani n\u00eb 15 vende, p\u00ebr nj\u00ebkapacitet prodhues p\u00ebr 2.9 miliard\u00eb doza. Marr\u00ebveshja m\u00eb e madhe e partneritetit \u00ebsht\u00eb me Institutin Serum n\u00eb Indi, q\u00eb n\u00eb qershor 2020 ra dakord t\u00eb prodhoj\u00eb 1 miliard doza t\u00eb vaksin\u00ebs \u201cAstraZeneca\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Pse bota nuk po prodhon m\u00eb shum\u00eb vaksina?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ekzistojn\u00eb 3 tipe kryesore t\u00eb vaksin\u00ebs anti\u2013Covid: ajo me vektorin viral; virusin e plot\u00eb; dhe ARN mesazhere (ARN). Vaksinat e ARN-s\u00eb, p\u00ebrb\u00ebhen nga fijet e materialit gjenetik q\u00eb kodifikojn\u00eb nj\u00eb protein\u00eb t\u00eb virusit, q\u00eb shkakton nj\u00eb p\u00ebrgjigje imune.<\/p>\n\n\n\n<p>Prodhimi n\u00eb mas\u00eb i&nbsp; vaksinave t\u00eb ARN-s\u00eb \u00ebsht\u00eb i nd\u00ebrlikuar, thot\u00eb Zoltan Kis, inxhinier kimik n\u00eb \u201cFuture Vaccine Manufacturing Hub\u201d n\u00eb Kolegjin Mbret\u00ebror t\u00eb Londr\u00ebs. Sipas tij, kjo teknologji nuk ishte p\u00ebrdorur asnj\u00ebher\u00eb m\u00eb par\u00eb tek vaksinat, ndaj ka nj\u00eb munges\u00eb t\u00eb personelit t\u00eb trajnuar.<\/p>\n\n\n\n<p>Por pengesa kryesore n\u00eb prodhimin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb vaksinave mRNA, \u00ebsht\u00eb mungesambar\u00ebbot\u00ebrore e p\u00ebrb\u00ebr\u00ebsve thelb\u00ebsor\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht nukleotideve, enzimave dhe lipideve.<\/p>\n\n\n\n<p>Kjo pasi ka relativisht pak kompani q\u00eb i prodhojn\u00eb k\u00ebto produkte, dhe jo n\u00eb num\u00ebr t\u00eb mjaftuesh\u00ebm p\u00ebr furnizim global. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, k\u00ebto kompani po tregohen shum\u00eb t\u00eb ngadalta n\u00eb licencimin e prodhimit t\u00eb tyre, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb k\u00ebt\u00eb gj\u00eb ta b\u00ebjn\u00eb edhe t\u00eb tjer\u00ebt.<\/p>\n\n\n\n<p>Deri n\u00eb \u00e7far\u00eb mase po e ngadal\u00ebson qasjen n\u00eb vaksinat anti\u2013Covid mbrojtja e pron\u00ebsis\u00eb intelektuale?<\/p>\n\n\n\n<p>Duke supozuar se duhen 2 doza p\u00ebr \u00e7do njeri, at\u00ebher\u00eb nevojiten rreth 11 miliard\u00eb doza p\u00ebr t\u00eb vaksinuar 70 p\u00ebr qind t\u00eb popullsis\u00eb s\u00eb bot\u00ebs. Ky \u00ebsht\u00eb numri q\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb i nevojsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb arritur imunitetin e tuf\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p>Deri tani vendet me t\u00eb ardhura t\u00eb larta dhe t\u00eb mesme, q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb nj\u00eb t\u00eb pest\u00ebn e popullsis\u00eb s\u00eb bot\u00ebs, kan\u00eb bler\u00eb rreth 6 miliard\u00eb doza. Nd\u00ebrkoh\u00eb vendet me t\u00eb ardhura t\u00eb ul\u00ebta, q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb kat\u00ebr t\u00eb pestat e popullsis\u00eb, kan\u00eb siguruar vet\u00ebm rreth 2.6 miliard\u00eb. Me ritme t\u00eb tilla, k\u00ebto t\u00eb fundit mund t\u00eb vaksinohen pas 2 ose m\u00eb shum\u00eb vitesh.<\/p>\n\n\n\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja pse India dhe Afrika e Jugut, jan\u00eb nd\u00ebr vendet q\u00eb drejtojn\u00eb nj\u00eb fushat\u00eb p\u00ebr heqjen e p\u00ebrkohshme t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs s\u00eb pron\u00ebsis\u00eb intelektuale t\u00eb lidhur me COVID-19. JohnNkengasong, virologu q\u00eb drejton Qendrat p\u00ebr Kontrollin dhe Parandalimin e S\u00ebmundjeve n\u00eb Adis Abeba, thot\u00eb se kjo k\u00ebrkes\u00eb vjen nga p\u00ebrvoja e epidemis\u00eb s\u00eb AIDS-it.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb vitet 1990, thot\u00eb ai, ila\u00e7et p\u00ebr t\u00eb trajtuar HIV-in ishin n\u00eb fillim n\u00eb dispozicion p\u00ebr vendet me t\u00eb ardhura t\u00eb larta, edhe pse shumica e rasteve dhe vdekjeve nga HIV ndodhnin n\u00eb Afrik\u00eb. At\u00ebher\u00eb, ashtu si tani u desh\u00ebn shum\u00eb vite q\u00eb ila\u00e7et e AIDS-it t\u00eb shkonin n\u00eb Afrik\u00eb, thot\u00eb ai.<\/p>\n\n\n\n<p>Por ky propozim po kund\u00ebrshtohet nga Bashkimi Evropian, Shtetet e Bashkuara, Britania e Madhe dhe shumica e kompanive m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha farmaceutike n\u00eb bot\u00eb. P\u00ebr ta heqja dor\u00eb nga t\u00eb drejtat e pron\u00ebs intelektuale \u00ebsht\u00eb e panevojshme, madje edhe e pad\u00ebshirueshme.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Marr\u00eb nga Bota.al<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Brenda vet\u00ebm disa muajsh, kompanit\u00eb farmaceutike kan\u00eb prodhuar qindra miliona doza t\u00eb vaksin\u00ebs Covid-19. Por bota ka nevoj\u00eb p\u00ebr miliarda doza, dhe sa m\u00eb shpejt q\u00eb t\u00eb jet\u00eb e mundur. Kompanit\u00eb thon\u00eb se kan\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb prodhojn\u00eb mjaftuesh\u00ebm vaksina, p\u00ebr t\u00eb imunizuar shumic\u00ebn e popullsis\u00eb s\u00eb bot\u00ebs deri n\u00eb fund t\u00eb k\u00ebtij viti. Por ky &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6998,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":true,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/voranews.al\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/59BD3E7B-20EB-4570-8EA8-17CF49B666E7.jpeg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/voranews.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6997"}],"collection":[{"href":"https:\/\/voranews.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/voranews.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/voranews.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/voranews.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6997"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/voranews.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6997\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6999,"href":"https:\/\/voranews.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6997\/revisions\/6999"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/voranews.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6998"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/voranews.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6997"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/voranews.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6997"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/voranews.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6997"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}