Të dhënat zyrtare të vitit 2025 tregojnë se Shqipëria ka aktualisht rreth 870.964 kontribues aktivë dhe 754.981 pensionistë — një raport që vendos mesatarisht 1.18 kontribues për çdo person që merr pension. Edhe pse bilanci i skemës së detyrueshme rezulton teknikisht pozitiv, me të ardhura prej rreth 185.5 miliardë lekësh dhe shpenzime totale prej 195.7 miliardë lekësh — ku vetëm për pensionet harxhohen rreth 163.9 miliardë lekë — ekonomistët theksojnë se ky ekuilibër është i brishtë dhe i varur nga shumë faktorë strukturorë.
Informaliteti dhe barrët e solidaritetit
Eksperti Eduart Gjokutaj vëren se informaliteti ekonomik vazhdon të jetë pengesë kryesore për shëndetin e skemës pensionale. Sipas tij, bizneset nuk kanë mundësi të rrisin pagat kur një pjesë e konsiderueshme e ekonomisë operon jashtë sistemit formal, gjë që pasqyrohet drejtpërdrejt tek vlera e pensioneve — si atyre aktuale, ashtu edhe atyre të ardhshme. "Ai që fiton më shumë edhe këtu duhet të mbajë një barrë më të lartë, pasi ende nuk shkëputemi dot dhe për shumë vite nga kjo pjesa e solidaritetit", tha Gjokutaj, duke shtuar se kontribuesit e sotëm duhet të kenë garanci se nesër do të përfitojnë pensione më të larta.
Situatën e ndërlikon edhe fakti që rreth 58 mijë persona përfitojnë pension solidariteti, krahas pensionit social që u akordohet personave mbi 70 vjeç të cilët nuk kanë të drejtë pensioni kontributiv. Gjokutaj e cilëson pensionin social si detyrim jo vetëm ndaj qytetarëve, por edhe si tregues i integrimit të Shqipërisë në standardet europiane e botërore të mbrojtjes sociale minimale.
Skema kolektive që nuk garanton kthim individual
Një nga problemet strukturore që bie ndesh me pritjet e kontribuesve është natyra e vetë skemës: edhe pse pensioni llogaritet mbi bazën e kontributeve, financimi mbetet kolektiv. Kontributet nuk depozitohen në llogari individuale — ato që paguhen sot shërbejnë për pensionet e sotme, jo si kursime për të ardhmen personale të kontribuesit. Kjo do të thotë se pensioni nuk është kthim i drejtpërdrejtë i shumave të derdhura ndër vite.
Gjokutaj paralajmëron se tabloja e ardhshme nuk është optimiste: shumë nga pensionet e reja që po dalin janë pensione të pjesshme, si pasojë e viteve të punës informale gjatë dekadës së '90-tave. "Duke u shtuar këto, vlera e pensioneve del gjithmonë e më e ulët", theksoi ai. Ky realitet ngre pyetje serioze mbi qëndrueshmërinë afatgjatë të sistemit dhe nevojën për reforma strukturore që të përputhin kontributet me përfitimet reale, duke i dhënë kontribuesit të ardhshëm më shumë siguri për moshën e tretë.
BurimiRTSH
