Bashkimi Europian ka vendosur të nderojë Gjykatën Penale Ndërkombëtare (GPN) me çmimin Sakharov për Lirinë e Mendimit — shpërblimin më të lartë që jep blloku europian — në një veprim që është lexuar gjerësisht si mesazh i qartë politik drejt Washingtonit. Vendimi erdhi vetëm disa ditë pasi presidenti amerikan Donald Trump nënshkroi një urdhër ekzekutiv me sanksione ndaj gjykatës dhe zyrtarëve të saj, duke e cilësuar institucionin si të politizuar dhe të paligjshëm.
Çmimi Sakharov, i emërtuar në nder të fizikanit dhe disident-it sovjetik Andrei Sakharov, ndahet çdo vit nga Parlamenti Europian dhe konsiderohet një nga simbolet më të rëndësishme të mbrojtjes së të drejtave të njeriut dhe rendit ndërkombëtar të bazuar në ligj. Dhënia e tij GPN-së në këtë moment të tensionuar diplomatik shkon përtej protokollit ceremonial — është një qëndrim institucional i BE-së kundër trysnisë që vjen nga administrata amerikane.
Sanksionet amerikane dhe reagimi europian
Tensioni mes Shteteve të Bashkuara dhe GPN-së u intensifikua ndjeshëm kur gjykata lëshoi urdhër arresti ndaj zyrtarëve izraelitë lidhur me operacionet ushtarake në Gaza — një vendim që Uashingtoni e hodhi poshtë me forcë. Trump e cilësoi gjykatën si një organ që tejkalon kompetencat e tij dhe kërcënon sovranitetin amerikan, duke urdhëruar bllokimin e aseteve dhe ndalimin e vizave për stafin e GPN-së.
Bashkimi Europian, nga ana e tij, e ka mbrojtur gjykatën me konsistencë si shtylla e drejtësisë penale ndërkombëtare. Liderë të ndryshëm europianë e kanë qartësuar se sanksionet amerikane nuk do të ndryshojnë qëndrimin e bllokut ndaj pavarësisë së GPN-së. Dhënia e çmimit Sakharov vjen pikërisht si konfirmim i kësaj linje.
Rëndësia për Kosovën dhe rajonin
Ky zhvillim ka rëndësi të veçantë edhe për rajonin e Ballkanit dhe për Kosovën. GPN-ja ka qenë e pranishme indirekt në diskutimet për krime lufte të kryera gjatë luftës në Kosovë — veprime serbe të dokumentuara ndaj popullatës shqiptare. Mbështetja e BE-së ndaj gjykatës rithekson parimin se drejtësia ndërkombëtare nuk mund të jetë selektive dhe se krimet e luftës duhet të përballen me llogaridhënie, pavarësisht presioneve politike.
Ndarja zyrtare e çmimit pritet të bëhet gjatë seancës plenare të Parlamentit Europian në Strasburg. Vëmendja ndërkombëtare do të jetë e lartë, pasi ceremonia do të zhvillohet në mes të një prej krizave më të mprehta diplomatike mes BE-së dhe administratës Trump që nga fillimi i mandatit të tij të dytë presidencial.
BurimiKoha
