Nderime shtetërore për Ratko Mladiçin — të dënuarin për gjenocid dhe krime lufte ndaj popullatës civile në Bosnjë e Hercegovinë — ka organizuar Beogradi zyrtar, duke shpërtyer alarm të menjëhershëm në Bruksel. Komisionerja Europiane për Zgjerimin, Marta Kos, u shpreh se Bashkimi Europian duhet të rishqyrtojë nëse Serbia mbetet një kandidate e besueshme për anëtarësim, duke paralajmëruar se ky sjellje shtetërore bie ndesh me vlerat themelore europiane.
Kos e kishte planifikuar një vizitë zyrtare në Beograd pikërisht këto ditë, por e anuloi atë menjëherë pasi mori vesh organizimin e ceremonisë për Mladiçin. Arsyen e shpjegoi qartë: "Nuk do të mund t'u shikoja më në sy nënave të Srebrenicës nëse do të kisha marrë pjesë, edhe tërthorazi, në një situatë ku lavdërohet një kriminel lufte." Komisionerja shtoi se do të mbajë një bisedë të posaçme me presidenten e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, ku do të diskutojë angazhimin konkret të Serbisë drejt integrimit europian.
Serbia në udhëkryq — afati i shtatorit dhe zgjedhjet vendimtare
Sipas Kos, procesi i pranimit nuk mund të ecë përpara pa tri kushte të patjetërsueshme: përballje me të kaluarën, pajtim i vërtetë dhe respektim i sundimit të ligjit. Ajo vlerësoi se elitat politike serbe po thellojnë plagët e historisë në vend që t'i shërojnë ato — qëndrim që e bën rrugën drejt BE-së gjithnjë e më të vështirë. Kos theksoi se gatishmëria e Unionit për të pranuar anëtarë të rinj do të vlerësohet në një raport që pritet të finalizohet deri në fund të shtatorit, për t'u shërbyer si bazë diskutimi në Këshillin e BE-së gjatë tetorit.
Komisionerja e përmendi edhe reformën e qasjes europiane ndaj zgjerimit: BE-ja duhet të braktisë modelin "gjithçka ose asgjë" dhe të zbatojë integrimin gradual, duke u ofruar vendeve kandidate përfitime të pjesshme në sektorë strategjikë si energjia, transporti dhe lëndët e para kritike. Si shembuj pozitivë ajo citoi Moldavinë dhe Ukrainën, të cilat kanë marrë mbështetje konkrete për t'u unifikuar energjetikisht me Europën deri në vitin 2027.
Rruga europiane varet edhe nga zgjedhjet brenda BE-së
Kos paralajmëroi gjithashtu se rritja e partive euroskeptike brenda vendeve anëtare mund ta komplikojë seriozisht procesin e zgjerimit. Ajo shtoi se mësimet nga bllokimi i vendimmarrjes europiane — siç ka ndodhur me Hungarinë — duhet të pasqyrohen në klauzola mbrojtëse brenda traktateve të ardhshme të pranimit, për të garantuar respektimin e vlerave dhe rregullave të Unionit nga çdo anëtar i ri.
Për Shqipërinë dhe Kosovën, ky zhvillim ka rëndësi të drejtpërdrejtë: çdo vonesë apo krizë e besueshmërisë në procesin e zgjerimit të BE-së prek të gjitha vendet e rajonit. Funerali shtetëror i Mladiçit, që sipas gjykimit ndërkombëtar organizoi dhe zbatoi gjenocidin e Srebrenicës, rrezikon të ngrinte barriera politike edhe ndaj vendeve të tjera të Ballkanit Perëndimor që ecin me sinqeritet drejt integrimit europian.
BurimiRTSH
