Komisioni Europian nuk arriti të marrë miratimin e nevojshëm nga shtetet anëtare të Bashkimit Europian për të hapur Klasterin 3 të negociatave të anëtarësimit me Serbinë — kapitull ky që trajton konkurrueshmërinë dhe rritjen ekonomike. Ngjarja, e konfirmuar në fillim të korrikut, nxjerr në dritë ndarjet e thella brenda bllokut europian mbi çështjen nëse Beogradi ka bërë vërtet hapa konkretë drejt standardeve demokratike.
Komisioni kishte argumentuar se reformat e fundit serbe në fushën e gjyqësorit dhe sistemit zgjedhor justifikonin avancimin e procesit të integrimit, i cili prej vitesh qëndron i ngecur. Megjithatë, mbështetja e shteteve anëtare mungoi, me Holandën si shteti më të gatshëm për të bllokuar vendimin. Haga shprehu shqetësime të qarta mbi gjendjen e demokracisë në Serbi, pavarësinë e gjyqësorit dhe afërsinë e Beogradit me Moskën — veçanërisht në kohën e luftës ruse në Ukrainë.
Reforma gjyqësore: hap i pamjaftueshëm
Parlamenti serb miratoi më 25 qershor ndryshime në legjislacionin e diskutueshëm gjyqësor, i cili kishte nxitur kritika të forta nga Brukseli dhe ekspertët ligjorë. Qeveria e Beogradit pretendoi se ndryshimet e reja e harmonizojnë kuadrin ligjor me rekomandimet e Komisionit të Venecias të Këshillit të Europës, pasi u tërhoq nga disa dispozita që, sipas kritikëve, cenonin pavarësinë e gjyqtarëve dhe prokurorëve.
Komisionerja Europiane për Zgjerimin, Marta Kos, e mbrojti pozicionin e Komisionit gjatë seancës në Parlamentin Europian më 7 korrik, duke pohuar se Serbia ka ndërmarrë "një hap në drejtimin e duhur". Ajo shtoi se Beogradi ka shënuar progres edhe në zbatimin e rekomandimeve të OSBE-së lidhur me reformën zgjedhore. "Nuk duam ta shohim Serbinë të mbetet prapa dhe, në dritën e zhvillimeve të fundit pozitive, Komisioni e ka rinovuar rekomandimin e tij për hapjen e Klasterit 3", deklaroi Kos.
Shqetësime të pazgjidhura: media, korrupsioni dhe Novi Sadi
Pavarësisht tonalit optimist të Komisionit, dokumentet e brendshme të BE-së pasqyrojnë një tablo më të errët. Ato sinjalizojnë presion të vazhdueshëm ndaj gazetarëve dhe shoqërisë civile, si dhe mungesë progresi në hetimet për skandalet e mëdha të korrupsionit. Rasti më i rëndë mbetet shembja e strehës së stacionit hekurudhor në Novi Sad në nëntor 2024, ku humbën jetën 16 persona — tragjedi kjo që ka sjellë muaj me radhë protesta masive kundër qeverisë serbe.
Kos pranoi se Serbia ka ende punë për të bërë në lirinë e shtypit, të drejtat themelore, reformën zgjedhore dhe hapësirën e veprimit të organizatave joqeveritare. Dështimi i Komisionit për të siguruar konsensusin e nevojshëm është shenjë e qartë se shumë kryeqytete europiane nuk i besojnë premtimeve të Beogradit. Për rajonin e Ballkanit Perëndimor — ku edhe Shqipëria dhe Kosova ndjekin shtigjet e veta të integrimit — ky bllokadë konfirmon se procesi i zgjerimit europian mbetet i kushtëzuar rreptësisht nga shteti i demokracisë dhe sundimi i ligjit.
BurimiMonitor.al
