Marrëveshjet e panumërta të pazbatuara dhe dialogu i bllokuar politik kanë sjellë kritika të reja nga Bashkimi Evropian ndaj Kosovës dhe Serbisë. Raportet e fundit të progresit të Komisionit Evropian theksojnë mospërmbushjen e obligimeve nga të dyja palët në procesin e normalizimit të marrëdhënieve, ndërsa vetë procesi i ndërmjetësuar nga Brukseli nuk ka shënuar përparim të dukshëm prej më shumë se tre vjetësh.
Takimi i fundit i nivelit të lartë mes liderëve u zhvillua në shtator të vitit 2023. Që atëherë, bisedimet kanë vazhduar vetëm në nivel kryenegociatorësh, pa arritur të afrojnë palët drejt një marrëveshjeje të mundshme. Prishtina kushtëzon kthimin në takimet e nivelit të lartë me dorëzimin e Millan Radoiçiqit, i cili mori përgjegjësinë për sulmin e armatosur në Banjskë, ndërsa Beogradi këmbëngul në themelimin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe në Kosovë.
Instrumentet e BE-së dhe sfidat e dialogut
Njohësit e procesit vlerësojnë se Bashkimi Evropian ka ende instrumente të fuqishme politike dhe financiare për të nxitur palët drejt normalizimit. Megjithatë, mospajtimet brenda bllokut dhe mungesa e një strategjie të qartë kanë kufizuar ndikimin e tij. Donika Emini, nga Grupi Këshillues për Politikat e Ballkanit në Evropë, thekson se Brukseli mund të përdorë më shumë stimuj krahas masave ndëshkuese. Për Kosovën, kjo mund të përfshijë avancimin e aplikimit për anëtarësim në BE, përfitimet nga Plani i Rritjes dhe mbështetjen financiare e politike për integrim. Për Serbinë, mundësitë lidhen kryesisht me negociatat e anëtarësimit, ku hapja dhe mbyllja e kapitujve negociues, qasja në fondet evropiane dhe avancimi në procesin e integrimit mund të kushtëzohen qartësisht me përparimin në reforma demokratike, sundimin e ligjit dhe normalizimin e marrëdhënieve me Kosovën.
Edhe Toby Vogel, nga Këshilli për Demokratizimin e Politikave në Bruksel, pajtohet se BE-ja ka hapësirë për të vepruar, por kërkon një angazhim të mirëfilltë të Serbisë dhe një perspektivë reale për një marrëveshje gjithëpërfshirëse. Ai thekson nevojën që Brukseli të avancojë aplikimin e Kosovës për anëtarësim, i cili ka mbetur pa u shqyrtuar që nga dhjetori i vitit 2022. Vogel e quan të pakuptueshme që aplikimi i Kosovës qëndron në sirtarët e Brukselit prej vitesh, duke sugjeruar se me vullnetin e duhur politik, mund të gjendet një zgjidhje kreative që t'i mundësojë Kosovës të nisë procesin e anëtarësimit.
Nevoja për një qasje të re dhe sfida e njohjes reciproke
Emini vlerëson se vetëm premtimi për fonde dhe asistencë financiare nuk mjafton për të bindur palët të angazhohen seriozisht. Përvoja e vitit 2013, pas Marrëveshjes së parë të Brukselit, tregon se stimujt politikë, si hapja e rrugës për negociata anëtarësimi për Serbinë dhe avancimi drejt Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit për Kosovën, patën një ndikim më të madh. Ajo kërkon rikthimin e kësaj logjike në një mënyrë më të qëndrueshme dhe thelbësore, ku përparimi real në integrimin evropian të shoqërohet me angazhim real në dialog dhe zbatim të marrëveshjeve.
Kritikat ndaj Brukselit nuk lidhen vetëm me efektivitetin e instrumenteve, por edhe me qasjen e tij ndaj palëve. Në vitin 2023, BE-ja vendosi masa ndëshkuese ndaj Kosovës për shkak të tensioneve në veri, ndërsa nuk mori masa të ngjashme ndaj Serbisë pas sulmit në Banjskë, gjë që nxiti pretendime për standarde të dyfishta nga autoritetet kosovare. Vogel vlerëson se Brukseli ka ushtruar më shumë presion ndaj Prishtinës sesa Beogradit, dhe se dialogu është larguar nga synimi për një marrëveshje përfundimtare, duke u përqendruar kryesisht në menaxhimin e krizave. Ai argumenton se BE-ja duhet të heqë dorë nga ideja se duhet t'i jepet diçka Serbisë për të pranuar pavarësinë e Kosovës, pasi kjo nuk është lëshim, por pranim i realitetit. Normalizimi i marrëdhënieve duhet të çojë drejt njohjes reciproke, siç mbështetet edhe nga Shtetet e Bashkuara.
BurimiTelegrafi
