Kursi i këmbimit euro-lek ka pësuar ndryshime të rëndësishme kohët e fundit, ku euroja nga rreth 119 lekë në vitin 2022 ka zbritur në rreth 94 lekë në gusht. Kjo diferencë ka ndikuar drejtpërdrejt tek individët me të ardhura në euro dhe shpenzime në lekë. Por pavarësisht deficitit të thellë tregtar të Shqipërisë, ku blerjet nga jashtë tejkalojnë shitjet, leku është forcuar, duke ngritur pikëpyetje mbi natyrën e këtij forcimi.
Shpesh, kjo dukuri i është atribuar hyrjes së eurove përmes kanaleve informale, duke e cilësuar forcimin si artificial. Megjithatë, një analizë e thelluar e statistikave zyrtare dhe një model i vlerës së drejtë të kursit të këmbimit tregojnë një realitet tjetër: forcimi i lekut është real, i matshëm dhe tashmë ka filluar t'i kushtojë Shqipërisë.
Pse Deficiti Tregtar Nuk Është Treguesi i Vetëm
Deficiti tregtar i mallrave, i cili arriti në -1.321 milionë euro në tremujorin e parë të vitit 2026, nuk reflekton plotësisht bilancin e marrëdhënieve ekonomike me jashtë. Përveç mallrave, Shqipëria ka arkëtuar 757 milionë euro nga shërbimet, kryesisht turizmi, dhe 318 milionë euro nga dërgesat e emigrantëve. Këto zëra zvogëlojnë hendekun total me botën në 228 milionë euro, duke treguar se përqendrimi vetëm te mallrat krijon një pamje të shtrembëruar të situatës.
Burimet formale të flukseve hyrëse, të matshme dhe të regjistruara, janë rritur ndjeshëm. Shpenzimet e vizitorëve të huaj janë katërfishuar, dhe së bashku, këto burime kanë sjellë 8.2 miliardë euro më shumë në vit krahasuar me vitin 2015, duke shënuar një transformim thelbësor në ekonominë shqiptare. Ky zgjerim masiv i kanaleve formale shpjegon rreth 94% të lëvizjes së kursit të këmbimit gjatë periudhës 2015-2025.
Nuk Janë Normat e Interesit Dhe Informalitetit
Një tjetër shpjegim i shpeshtë është zhvendosja e kapitalit drejt Shqipërisë në kërkim të kthimeve më të larta. Por, ndërmjet majit 2023 dhe gushtit 2024, letrat me vlerë të qeverisë shqiptare ofronin norma interesi më të ulëta se ato të euros, madje edhe një pikë përqindjeje më pak. Megjithatë, leku u forcua me rreth 10% gjatë kësaj periudhe. Kjo tregon se forcimi i monedhës nuk mbështetet nga normat e interesit.
Sa i përket parasë informale, ndërsa kjo çështje meriton vëmendje, zëri
BurimiMonitor
