Çdo propozim për krijimin, bashkimin, ndryshimin ose mbylljen e një institucioni varësie apo agjencie autonome do të duhet të shoqërohet me një analizë të plotë organizative, funksionale dhe buxhetore. Ky detyrim rrjedh nga ligji nr. 63/2026, i publikuar në Fletoren Zyrtare dhe që do të hyjë në fuqi gjatë muajit gusht, i cili riformaton kuadrin ligjor për organizimin e administratës shtetërore shqiptare.
Analiza e kërkuar nga ligji duhet të argumentojë arsyet e ndryshimit institucional, të vlerësojë se si ka punuar struktura ekzistuese dhe të shqyrtojë alternativa të mundshme për kryerjen e të njëjtit funksion. Kur propozohet krijimi i një institucioni apo agjencie krejtësisht të re, dokumentacioni duhet të shpjegojë qartë pse funksionet përkatëse nuk mund të kryhen nga një strukturë e brendshme e ministrisë ose nga një institucion tashmë në funksionim.
Kushte strikte dhe rol i Departamentit të Administratës Publike
Analiza paraprake duhet të përfshijë edhe ndikimin buxhetor, numrin e punonjësve të nevojshëm, si dhe rreziqet e sfidave të alternativave të shqyrtuara. Departamenti i Administratës Publike do të japë mendim zyrtar gjatë fazave të shqyrtimit dhe miratimit të çdo ndryshimi institucional, duke krijuar kështu një shtresë shtesë kontrolli administrativ.
Ligji vendos gjithashtu kufizime të qarta: një institucion varësie nuk mund të krijohet nëse funksioni administrativ mund të kryhet në mënyrë më efikase nga një strukturë e ministrisë ose e Kryeministrisë, apo nëse realizimi i tij kërkon vetëm një numër të vogël punonjësish. Numri minimal i nevojshëm do të përcaktohet me vendim të Këshillit të Ministrave.
Sa u përket burimeve të financimit, institucionet e varësisë mund të mbështeten financiarisht nga buxheti i shtetit, nga tarifa ose të ardhura të tjera të ligjshme. Tarifat, megjithatë, duhet të miratohen në çdo rast nga Këshilli i Ministrave, ndërsa akti i krijimit të institucionit duhet të specifikojë mënyrën dhe burimet e financimit.
Kufizime edhe për institucionet nën varësi të Kryeministrit
Ndryshimet ligjore ngushtojnë edhe rrethanat kur një institucion mund të vendoset drejtpërdrejt nën varësi të Kryeministrit. Kjo lejohet vetëm për funksione që mbështesin kompetencat e tij kushtetuese ose për funksione horizontale që nuk i përkasin ekskluzivisht një ministrie të vetme. Institucionet e tilla nuk mund të merren me zbatimin e drejtpërdrejtë të ligjit, ofrimin e shërbimeve publike ose zbatimin e politikave që hartohen nga një ministri, me përjashtim të rasteve kur funksioni konsiderohet prioritet qeverisës sipas programit të Këshillit të Ministrave.
Ligji rishkruan edhe statusin e agjencive autonome, duke i lidhur qartësisht me rregullimin dhe mbikëqyrjen e tregjeve, sektorëve ekonomikë dhe shërbimeve me interes publik. Këto agjenci do të gëzojnë pavarësi funksionale për kompetencat rregullatore, ndërsa aktet e tyre do të mund të kundërshtohen vetëm pranë gjykatës kompetente administrative. Reforma synon të ndalojë proliferimin e pakontrolluar të strukturave shtetërore dhe të disiplinojë shpenzimet publike në administratën qendrore.
BurimiMonitor.al
