Presidenti amerikan Donald Trump bëri të qartë se marrëveshja e bashkëpunimit bërthamor midis Shteteve të Bashkuara dhe Arabisë Saudite do të realizohet vetëm nëse Rijadi njeh zyrtarisht shtetin e Izraelit. Deklarata erdhi përmes platformës Truth Social dhe shtoi tensionet diplomatike në një rajon tashmë të brishtë.
"Marrëveshja Civile Bërthamore... e cila ka të bëjë vetëm me përdorimin jo-ushtarak... do të miratohet, por është plotësisht e kushtëzuar nga anëtarësimi i Arabisë Saudite në Marrëveshjet e Abrahamit të nderuar dhe të suksesshëm", shkroi Trump, duke specifikuar gjithashtu se Rijadi nuk do të lejohet të pasurosh uraniumin.
Kushti që po trondit diplomacinë rajonale
Sekretarja e shtypit e Shtëpisë së Bardhë, Karoline Leavitt, konfirmoi të enjten se Trump ua ka bërë të qartë këtë kusht drejtuesve sauditë herë të shumta. "Ai ka thënë: nëse nuk bashkohen me Marrëveshjet e Abrahamit, marrëveshja bie", deklaroi ajo. Arabia Saudite nuk ka reaguar deri më tani ndaj deklaratave të Trumpit.
Marrëveshja e njoftuar të mërkurën parashikon një "marrëveshje të bashkëpunimit paqësor bërthamor" dhe një "marrëveshje dypalëshe të masave mbrojtëse", sipas Departamentit Amerikan të Energjisë. Dokumenti do t'i dërgohet Kongresit amerikan për shqyrtim, ndërsa Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike (ANEA) bëri të ditur se është në dijeni të planeve dhe pret të marrë kërkesën zyrtare për mekanizmat e verifikimit.
Reagimet: nga Tel Avivi tek Uashingtoni
Izraeli e mirëpriti qëndrimin e Trumpit. Zyra e kryeministrit Benjamin Netanyahu e quajti anëtarësimin e mundshëm saudit në Marrëveshjet e Abrahamit "një hap historik përpara për paqen në Lindjen e Mesme". Marrëveshjet e Abrahamit, të arritura gjatë mandatit të parë të Trumpit, sollën normalizimin historik të marrëdhënieve midis Izraelit dhe Emirateve të Bashkuara Arabe, Bahrejnit, Suданit, Marokut dhe Kazakistanit.
Megjithatë, deklaratat e Trumpit nxitën shqetësime edhe brenda Uashingtonit. Ekspertë dhe ligjvënës, si nga Partia Demokrate ashtu edhe nga Partia Republikane, shprehën dyshime për rrezikun e përhapjes bërthamore në rajon. Arabia Saudite ka deklaruar më parë se nuk do të njohë Izraelin pa krijimin e një shteti palestinez, duke e vendosur diplomacinë rajonale përpara një kryqëzimi të ndezur.
Ky zhvillim ka rëndësi edhe në kontekstin e gjerë rajonal: çdo ndryshim i ekuilibrave bërthamore dhe diplomatike në Lindjen e Mesme prek drejtpërdrejt stabilitetin ndërkombëtar dhe interesat e partnerëve evropianë të Shqipërisë dhe Kosovës brenda NATO-s. Hapat e ardhshëm do të varen kryesisht nga pozicioni zyrtar që do të marrë Rijadi ndaj kushtit të Trumpit.
BurimiBBC World
