Bashkimi Evropian ka ndarë rreth 170 milionë euro për Kosovën në kuadër të Planit të Rritjes për gjysmën e dytë të vitit 2026, por kjo shumë ndodhet sot nën hije të rëndë. Bllokimi i vazhdueshëm institucional dhe mosformimi i Kuvendit të ri, dy muaj pas zgjedhjeve parlamentare të 7 qershorit, kanë vënë në pikëpyetje të drejtën e Kosovës për të përfituar këto fonde evropiane.
Seanca konstituive e Kuvendit u nis më 6 gusht, por u shty dy herë me kërkesë të liderit të Lëvizjes Vetëvendosje, Albin Kurti, i cili kërkoi kohë shtesë për konsultime me partitë e tjera. Në qendër të mosmarrëveshjes qëndron çështja e zgjedhjes së presidentit të ri — pikërisht kjo çështje e papërcaktuar çoi Kosovën drejt zgjedhjeve të parakohshme dhe vazhdon të bllokojë formimin e institucioneve.
Brukseli paralajmëron me pasoja të drejtpërdrejta
Komisioni Evropian ka reaguar me shqetësim të hapur. Zëdhënësi Guillaume Mercier ka bërë të qartë se vonesa në ngritjen e institucioneve të reja mund të kushtojë shtrenjtë Prishtinës zyrtare. "Është thelbësore që institucionet e Kosovës të konstituohen pa vonesa të mëtejshme, në përputhje me kornizën kushtetuese dhe me procedurat e përcaktuara", deklaroi ai. Mercier shtoi se "vonesat në formimin e institucioneve rrezikojnë të pengojnë reformat e rëndësishme dhe mund të ndikojnë në aftësinë e Kosovës për të përfituar plotësisht nga mundësitë e ofruara nga BE-ja, duke përfshirë edhe Planin e Rritjes për Ballkanin Perëndimor".
Një zyrtar evropian, i cili preferoi të qëndrojë anonim, vuri në dukje se situata politike "ka ndikuar në mënyrë të pashmangshme në ritmin e zbatimit dhe ka kufizuar përparimin në një numër reformash kyç, duke vënë në rrezik një pjesë të financimit". Të dy pushtetet — qeveria dhe kuvendi — janë të nevojshme për të hartuar, miratuar dhe zbatuar reformat e parashikuara nga Agjenda e Reformave. Me kuvendin të bllokuar, ky proces është ndërprerë.
Afati i dhjetorit dhe pasojat e mundshme
Në dhjetor 2026 skadon e ashtuquajtura "periudhë gri" e tolerancës, gjatë së cilës vendet mund të korrigjojnë vonesat pa pësuar humbje të fondeve. Për reformat e parapara deri në dhjetor 2024, ky afat shtesë është 24 muaj, ndërsa për ato të dhjetorit 2025 — 12 muaj. Pas kalimit të këtij afati, Komisioni Evropian ka të drejtë t'i mbajë fondet dhe t'i rishpërndajë ato tek vendet e rajonit me progres më të lartë reformues. Numri total i hapave reformues që Kosova duhet të përmbushë është 27, me vlerë të përgjithshme prej 165.9 milionë eurosh.
Autoritetet e Kosovës dorëzuan kërkesën e parë për shpërndarjen e fondeve më 15 korrik 2026, pak para skadimit të afatit, duke raportuar për hapat e planifikuara ndër vite. Megjithatë, kjo vjen vonë: Kosova ishte ndër të parat që dorëzoi Agjendën e Reformave në vitin 2024, por e fundit që paraqiti raportin e zbatimit të saj. Deri tani, vendi ka marrë vetëm 61.8 milionë euro parafinancim — vetëm 7 për qind e totalit prej 882.6 milionë eurosh të alokuara nga pakoja 6-miliardëshe e BE-së për Ballkanin Perëndimor, nga e cila Kosova është përfituese kryesore për kokë banori. Mospërllogaritja e mundësisë historike që ofron ky plan, për shkak të mosmarrëveshjeve politike vendase, do të ishte goditje serioze jo vetëm për institucionet, por edhe për qytetarët e Kosovës.
BurimiEuro news Albania
