Mesditën e sotme, qyteti i Fierit ndoqi rënien e fundit të strukturave të mbetura të ish-Kombinatit të Azotikut — një nga komplekset industriale më të mëdha që ka njohur Shqipëria. Nëpërmjet një shpërthimi të kontrolluar me tritol, u shemb një kullë masive bashkë me oxhaqet historike, duke ndryshuar përgjithmonë siluetën e kësaj zone urbane.
Procesi po kryhet nga një subjekt privat, i cili ka marrë në pronësi apo shfrytëzim tokën ku ngrihen këto struktura. Qëllimi është pastrimi i plotë i territorit, me synimin për t'i hapur rrugë projekteve të reja zhvillimore në zonë. Pamjet e dokumentuara të momentit të shpërthimit tregojnë me qartësi fazën e rrëzimit të menjëhershëm të objektit, pasi tritoli aktivizohet në mënyrë të kontrolluar.
Kombinati që lindi në 1967 dhe u shkatërrua në 1997
Kombinati i Azotikut u themelua në vitin 1967 si një nga projektet më ambicioze të industrisë kimike shqiptare gjatë periudhës socialiste. Për saktësisht 25 vite ai funksionoi si zemra industriale e Fierit, duke dhënë punë për mijëra familje dhe duke u bërë simbol i fuqisë prodhuese të asaj kohe. Jeta e tij u ndërpre papritur gjatë trazirave të vitit 1997, kur kompleksi u shkatërrua e u braktis, duke mbetur prej dekadash si kujtim i heshtur i një epoke të kaluar.
Prej atëherë, strukturat e larta të betonit kanë dominuar horizontin e qytetit si reliqe industriale, të ngritura mbi një territor që vitet e tranzicionit nuk arritën ta rikthejnë në jetë. Sot, ato nuk ekzistojnë më.
Fundi fizik i një simboli kolektiv
Shembja e oxhaqeve dhe e kullës kryesore shënon mbylljen e asaj që historianët e quajnë "kapitulli fiziko-arkitekturor" i industrisë shqiptare të shekullit të kaluar. Për banorët e Fierit, këto struktura nuk ishin thjesht beton e hekur — ishin pjesë e identitetit të qytetit, dëshmi e një kohe kur Fieri ishte kryeqytet industrial i jugut të vendit.
Tanimë, terreni ku për gati tre dekada ngiheshin kullotat e betonit pritet të marrë një fytyrë krejtësisht të re. Çfarë do të ngrihet në vendin e tyre mbetet ende e paqartë, por zhvillimi i planifikuar privat sugjeron ndërhyrje të konsiderueshme ndërtimore në të ardhmen e afërt. Shembulli i Fierit ngre edhe pyetje më të gjera për mënyrën se si Shqipëria po i menaxhon trashëgiminë industriale të së kaluarës — midis nostalgjisë kolektive dhe nevojave të zhvillimit urban të sotëm.
BurimiRTSH
