Ministria e Shëndetësisë dhe Mirëqenies Sociale ka paraqitur projektligjin e ri "Për shërbimet e kujdesit social në Republikën e Shqipërisë", një dokument që synon të zëvendësojë plotësisht legjislacionin aktual të vitit 2016. Nisma shënon një kthesë të rëndësishme në filozofinë e shtetit ndaj shtresave në nevojë: nga një sistem i ndërtuar rreth institucioneve dhe kategorive, drejt një modeli që merr si pikënisje nevojat konkrete të çdo individi, familjes dhe komunitetit. Ky ndryshim vjen edhe si detyrim i procesit të integrimit evropian, konkretisht i Kapitujve 19 dhe 23 të negociatave me Bashkimin Evropian.
Aksesi universal dhe fundi i qendrave rezidenciale
Një nga risitë qendrore të projektligjit është koncepti i "aksesit universal" — jo si e drejtë automatike për të marrë çdo shërbim, por si garanci që çdo qytetar të vlerësohet nga strukturat shtetërore dhe të orientohet drejt mbështetjes së duhur sipas shkallës së cenueshmërisë. Relacioni zyrtar i dokumentit thekson se "shërbimi nuk konsiderohet më si ndërhyrje e izoluar, por si pjesë e një procesi të integruar që përfshin identifikimin e nevojave, vlerësimin individual, referimin, planifikimin, ofrimin, monitorimin dhe rivlerësimin". Për herë të parë futen në ligj dispozita për "kujdesin afatgjatë" si shtyllë e veçantë, duke iu përgjigjur plakjes së popullsisë dhe rritjes së jetëgjatësisë.
Projektligji vendos gjithashtu parimin e deinstitucionalizimit si bazë të reformës. Kjo do të thotë largim gradual nga qendrat rezidenciale të mbyllura — si jetimoret apo azilet tradicionale — dhe kalim drejt alternativave në familje e komunitet. Dokumenti parashikon masa kalimtare konkrete për transformimin hap pas hapi të institucioneve ekzistuese brenda një afati të përcaktuar, duke synuar ruajtjen e autonomisë së individit dhe uljen e barrës mbi familjarët kujdestarë.
Decentralizim financiar dhe kontroll i ashpër i ofruesve
Ndryshimi tjetër thelbësor i projektligjit është decentralizimi i financimit dhe i administrimit. Bashkitë do të marrin rol parësor në planifikimin e shërbimeve, të udhëhequra nga një instrument i ri — "Harta e Vulnerabilitetit Social" — dhe do të jenë të detyruara të hartojnë "Planin Social Vendor" për territorin e tyre. Për këtë, krijohet "Fondi Social Vendor", një instrument financiar që do të lejojë çdo bashki të orientojë burimet sipas prioriteteve lokale të identifikuara, ndërkohë që financimi qendror do të bazohet në një metodologji të re të kostos për njësi shërbimi.
Pranë çdo njësie administrative do të funksionojë një "Njësi Vlerësimi të Nevojave" — një ekip teknik multidisiplinar që do të jetë kontakti i parë me qytetarët në nevojë dhe do të menaxhojë referimin e tyre te shërbimet përkatëse.
Për llogaridhënien e ofruesve — qofshin publikë, organizata jofitimprurëse apo subjekte private — projektligji forcon ndjeshëm mekanizmat e kontrollit. Çdo shërbim do të duhet të licencohet detyrimisht nga shteti, ndërsa "akreditimi" ofrohet si proces vullnetar për certifikimin e standardeve më të larta. Do të krijohet "Regjistri Elektronik Kombëtar i Shërbimeve Sociale", një bazë të dhënash ku regjistrohen përfituesit, ofruesit dhe shërbimet, me qëllim planifikimin dhe zbulimin e abuzimeve. Inspektimet e papritura do të intensifikohen, ndërsa gjobat për shkelësit do të variojnë nga 50 000 deri në 500 000 lekë, me mundësi pezullimi të plotë të aktivitetit në rastet kur cenohet siguria e përfituesve.
Ligji parashikon gjithashtu ngritjen e "Këshillit Kombëtar për Shërbimet e Kujdesit Social", një organ këshillimor që mbledh institucionet qendrore, bashkitë, urdhrat profesionalë dhe shoqërinë civile, me detyrë propozimin e politikave kombëtare sociale. Zbatimi i plotë i reformës pritet të jetë një proces afatmesëm, duke pasur parasysh kompleksitetin e ndryshimeve strukturore të parashikuara.
BurimiRTSH
